علت ایجاد سرطان خون در کودکان چیست؟

سرطان خون (لوسمی) در کودکان همانند بسیاری از سرطان‌ها علت مشخصی ندارد. به بیان ساده، در اغلب موارد پزشکان دقیقاً نمی‌دانند چرا کودکان به لوسمی مبتلا می‌شوند. پژوهش‌ها نشان می‌دهد ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در ایجاد این بیماری نقش دارند. به عبارت دیگر، دچار شدن سلول‌های مغز استخوان به جهش‌های تصادفی ژنتیکی (مانند تقسیم سلولی نا‌منظم) می‌تواند زمینه‌ساز بیماری باشد. بطور مثال، ابتلای کودک به «سندرم داون» یا برخی بیماری‌های وراثتی نادر، می‌تواند ریسک ابتلا به سرطان خون را افزایش دهد.

علی‌رغم جستجوی گسترده محققان، هیچ‌یک از سبک زندگی، تغذیه یا رفتار والدین به‌عنوان علت اصلی لوسمی شناخته نشده‌اند. به همین خاطر نباید والدین را به هیچ وجه مقصر دانست. این بیماری مسری نیست و ارتباطی با عفونت‌های ساده یا مراقبت‌های روزمره کودک ندارد. عمدتاً لوسمی‌ کودکی یک بیماری ژنتیکی اکتسابی است که جهش‌های سلولی در طول زندگی کودک (بسیاری قبل از تولد) به وجود می‌آیند.

باید توجه داشت که هیچ قاعده قطعی برای پیشگیری از سرطان خون کودکان وجود ندارد. اما مطالعات نشان می‌دهد اجتناب از قرار گرفتن در معرض اشعه‌های غیرضروری (مثلاً رادیولوژی یا سی‌تی‌اسکن غیرضروری در بارداری و کودکی) و کاهش تماس با مواد شیمیایی خطرساز می‌تواند مفید باشد. به طور کلی، کنار گذاشتن سیگار و دوری از آفت‌کش‌ها و حلال‌های صنعتی برای والدین نیز توصیه می‌شود. برخی فرضیه‌ها می‌گویند مواجهه نامناسب سیستم ایمنی کودکان با عفونت‌ها (مانند قرار گرفتن دیرهنگام در محیط‌های جمعی) ممکن است به شکل غیرمستقیم خطر لوسمی را تغییر دهد، اما این نظریه هنوز قطعی نیست.

علائم هشداردهنده

تشخیص زودهنگام لوسمی در کودکان نیازمند توجه به نشانه‌های غیرعادی است. علائم اولیه این بیماری ممکن است شبیه سرماخوردگی یا کم‌خونی باشد، اما اگر ماندگار یا رو به وخامت باشد، باید جدی گرفته شود. مهم‌ترین نشانه‌ها عبارتند از:

• ضعف و خستگی مفرط و پوست رنگ‌پریده (ناشی از کمبود گلبول قرمز)
• عفونت‌های مکرر یا تب غیرطبیعی که به‌راحتی بهبود نمی‌یابند
• کبودی یا خونریزی آسان (از جمله خون دماغ یا خونریزی لثه) که با کاهش پلاکت همراه است
• درد استخوان یا مفاصل مداوم بدون علت مشخص، اغلب در پاها یا شکم
• تورم غدد لنفاوی در گردن، زیر بغل یا کشاله ران

در مراحل پیشرفته‌تر، ممکن است بزرگی کبد و طحال (ایجاد احساس پری شکم)، سردرد یا تهوع مداوم (دلالت بر درگیری مغز)، تنگی نفس (در صورت درگیری غدد لنفاوی قفسه سینه) و کاهش وزن بی‌دلیل مشاهده شود. هر گونه تغییر غیرمعمول در سلامتی کودک، مانند بی‌اشتهایی شدید، خونریزی نامنظم یا خستگی بی‌وقفه، باید فوراً به پزشک گزارش شود. مهم است بدانیم یک نشانه به تنهایی دلیل قطعی نیست، اما ترکیب چند علامت همزمان به تشخیص سریع کمک می‌کند.

چه موقع به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر والدین هر یک از علائم هشداردهنده فوق را مشاهده کنند، باید به سرعت برای بررسی بیشتر اقدام کنند. انجام یک آزمایش خون کامل (CBC) اولین گام تشخیصی است و می‌تواند کاهش سلول‌های خونی یا وجود سلول‌های نابالغ (بلاست) را نشان دهد. این آزمایش‌ها در مراکز معتبر و مجهزی مانند آزمایشگاه شبانه‌روزی در تهران قابل انجام است. با تایید اولیه، پزشک متخصص ممکن است سایر آزمایش‌های دقیق‌تر از جمله نمونه‌برداری مغز استخوان یا آزمایش‌های ژنتیک خون را توصیه کند تا نوع لوسمی مشخص و بهترین درمان آغاز شود. لازم به توضیح است که در کنار CBC و ESr و CRP و ferritin میتوان از PBS برای تشخیص سرطان استفاده کرد .

نتیجه‌گیری:

سرطان خون کودکان بیماری پیچیده‌ای است که علت مشخصی برای آن در اکثر موارد وجود ندارد. اکثر موارد لوسمی دوران کودکی حاصل جهش‌های ژنتیکی تصادفی سلول‌های مغز استخوان هستند و گاهی عوامل ژنتیکی ارثی یا مواجهه با تابش و مواد شیمیایی خطرساز در آن مؤثرند. کودکان مبتلا هیچ کار نادرستی انجام نداده‌اند و والدین نباید احساس گناه کنند؛ این بیماری مسری نبوده و ربطی به سبک زندگی روزمره ندارد. مهم‌ترین اقدام این است که والدین نسبت به علائم حساس باشند و در صورت بروز هرگونه تغییر غیرعادی سریعا به متخصص مراجعه کنند. در نهایت، پیشرفت‌های پزشکی در تشخیص و درمان لوسمی کودکان روزبه‌روز بیشتر شده و امید به بهبود طولانی‌مدت این بیماران بسیار بالاست.

سلب مسئولیت : 

با توجه به اهمیت بالای مطالب پزشکی و تاثیر مستقیم آنها بر سلامت افراد، همواره تلاش می کنیم اطلاعاتی دقیق، معتبر و به روز در اختیار مخاطبان قرار دهیم. محتوای این مقاله با استفاده از منابع علمی معتبر و مقالات منتشر شده در نشریات و وب سایت های شناخته شده حوزه سلامت تهیه شده و پیش از انتشار از نظر علمی مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است. با این حال، مطالب ارائه شده صرفا جنبه اطلاع رسانی و آموزشی دارند و نباید به عنوان جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه پزشک در نظر گرفته شوند. در صورت مشاهده هرگونه علامت یا بروز مشکل جسمی، لازم است در کوتاه ترین زمان ممکن به پزشک، اورژانس یا نزدیک ترین مرکز درمانی مراجعه کنید.