تجهیزات حفاظت فردی هنگام کار با مواد خورنده و حلال‌ها
انتخاب تجهیزات حفاظت فردی برای مواد خورنده و حلال‌ها با یک پرسش شروع می‌شود: با کدام ماده، از چه راهی و چه مدت در تماس هستید؟ جنس دستکشی که برای اسید مناسب است، ممکن است در برابر یک حلال چند دقیقه هم دوام نیاورد. این چک‌لیست تجهیزات را از چشم تا پا مرور می‌کند و برای هر بخش می‌گوید پیش از شروع کار چه چیزی را باید بررسی کنید. تجهیزات حفاظت فردی آخرین لایه دفاع هستند و جای تهویه، هود و کنترل منبع آلودگی را نمی‌گیرند.
فهرست مطالب
پیش از انتخاب تجهیزات، سه پرسش را پاسخ دهید
برگه اطلاعات ایمنی ماده (SDS) نقطه شروع است. بخش کنترل مواجهه و حفاظت فردی در آن، توصیه سازنده ماده را آورده است. با کمک آن سه مورد را روشن کنید:
- ماده: اسید یا قلیای خورنده، حلال آلی یا مخلوطی از آن‌ها. هر گروه به جنس دستکش و نوع فیلتر متفاوتی نیاز دارد.
- مسیر تماس: پاشش مایع، بخار و گاز، یا غوطه‌وری دست و بدن.
- مدت و مقدار: برداشتن چند میلی‌لیتر با تخلیه یک بشکه در طول شیفت ریسک یکسانی ندارد.
اگر چند ماده در کار دخیل است، توصیه SDS را برای هرکدام جداگانه بخوانید و در صورت تردید از مسئول HSE بپرسید.
چک‌لیست چشم و صورت
پاشش مایع خورنده در چند ثانیه به چشم آسیب جدی می‌زند. عینک ایمنی ساده معمولاً فضای کنار چشم را کامل نمی‌پوشاند و برای پاشش کافی نیست.
- عینک محافظ پاشش (goggle) با پوشش کامل دور چشم انتخاب کنید. بر اساس EN 166، علامت 3 روی بدنه نشان می‌دهد عینک برای قطرات و پاشش مایع طراحی شده است.
- هنگام ریختن، انتقال یا کار با حجم بالا، روی عینک از محافظ صورت (face shield) هم استفاده کنید. محافظ صورت جایگزین عینک نیست.
- قبل از شروع، عینک و محافظ را از نظر ترک، خط‌افتادگی و تاری بازبینی کنید.
چک‌لیست دست
هیچ دستکشی در برابر همه مواد شیمیایی مقاوم نیست. جدول مقاومت شیمیایی سازنده برای همان دستکش و همان ماده، تعیین‌کننده است، نه ظاهر یا ضخامت دستکش.
جنس و استاندارد دستکش
- جنس دستکش را با ماده تطبیق دهید. دستکش یک‌بارمصرف نازک فقط برای تماس لحظه‌ای و پاشش اتفاقی است، نه برای غوطه‌وری یا تماس طولانی.
- روی بسته به علامت EN ISO 374-1 و نوع آن نگاه کنید. نوع A دست‌کم در برابر ۶ ماده آزمون و نوع B در برابر ۳ ماده آزمون، هرکدام ۳۰ دقیقه یا بیشتر مقاومت نشان داده است. نوع C دست‌کم در برابر یک ماده و ۱۰ دقیقه یا بیشتر.
- حروف کنار علامت نشان می‌دهد دستکش در برابر کدام مواد آزمون ۳۰ دقیقه مقاومت داشته است. ماده شما ممکن است در آن فهرست نباشد، پس داده سازنده را هم بخواهید.
- زمان نفوذ (breakthrough time) یعنی مدتی که ماده از جنس دستکش عبور می‌کند و به پوست می‌رسد. این زمان در آزمایشگاه اندازه‌گیری می‌شود و مدت محافظت واقعی در محیط کار می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی متفاوت باشد.
پیش از پوشیدن و بعد از درآوردن
- دستکش را از نظر سوراخی، تغییر رنگ، چسبناکی و سفت‌شدگی بازبینی کنید.
- ساق دستکش مچ را بپوشاند.
- دستکش آلوده را بدون تماس سطح بیرونی با پوست دربیاورید و بعد دست‌ها را بشویید.
چک‌لیست تنفس
اگر هود یا تهویه موضعی غلظت بخار را به حد ایمن نمی‌رساند، ماسک با فیلتر مناسب لازم است. فیلتر نامتناسب فقط حس امنیت کاذب می‌دهد.
- نوع فیلتر را با ماده بخوانید. بر اساس EN 14387، نوع A برای گازها و بخارهای آلی با نقطه جوش بالاتر از ۶۵ درجه سانتی‌گراد است. نوع B برای گازها و بخارهای معدنی، نوع E برای گازهای اسیدی مانند دی‌اکسید گوگرد و نوع K برای آمونیاک است. برای ترکیبات آلی با نقطه جوش کمتر از ۶۵ درجه، فیلتر AX لازم می‌شود.
- فیلتر گاز ذرات و مه را نمی‌گیرد. اگر مه اسید یا ذرات معلق هم وجود دارد، فیلتر ترکیبی لازم است.
- ماسک باید روی صورت کاملاً بنشیند. پیش از ورود به محیط، آزمون تطابق (fit test) و بررسی آب‌بندی را انجام دهید.
- زمان تعویض فیلتر را بر اساس غلظت، مدت کار و دستور سازنده تعیین کنید و آن را به حس بو واگذار نکنید.
- فیلتر گاز برای هوای کم‌اکسیژن یا غلظت ناشناخته مناسب نیست.
چک‌لیست بدن و لباس
لباس کار معمولی لباس محافظ شیمیایی نیست. پارچه‌های معمولی ممکن است مایع را جذب کنند و آن را روی پوست نگه دارند.
- برای احتمال پاشش، پیش‌بند یا لباس مقاوم شیمیایی بپوشید و جنس آن را با ماده تطبیق دهید.
- در کار با حلال‌های اشتعال‌پذیر، منبع جرقه و الکتریسیته ساکن را هم در ارزیابی ریسک بیاورید.
- آستین بلند و یقه بسته داشته باشید تا پوست کمتر در معرض پاشش بماند.
- لباس آلوده را فوراً دربیاورید و پوست را با آب فراوان بشویید. لباس آلوده را با لباس‌های دیگر نشویید و به خانه نبرید.
چک‌لیست پا
کف محیط‌های شیمیایی اغلب لغزنده است و پاشش هم معمولاً به پا می‌رسد.
- کفش بسته با پنجه محافظ و زیره مقاوم در برابر لغزش انتخاب کنید.
- علامت EN ISO 20345 حفاظت مکانیکی پایه، مثل پنجه محافظ را نشان می‌دهد و به‌تنهایی مقاومت شیمیایی را نشان نمی‌دهد. برای کفش و چکمه مقاوم شیمیایی، سری EN 13832 مرجع است.
- برای پاشش زیاد یا ایستادن در ماده ریخته‌شده، چکمه مقاوم شیمیایی بپوشید و ساق شلوار را روی چکمه بیندازید تا مایع داخل آن نرود.
- کفش یا چکمه را بعد از تماس از نظر ترک، تورم یا نرم‌شدن زیره بازبینی کنید.
تجهیزات اضطراری کنار محل کار
- چشم‌شوی و دوش اضطراری باید نزدیک و در مسیر بدون مانع باشد. ایستگاه‌های استاندارد برای جریان پیوسته آب به مدت ۱۵ دقیقه طراحی می‌شوند و مدت لازم برای هر ماده را SDS مشخص می‌کند.
- بطری چشم‌شوی شخصی کمک اولیه است و جای ایستگاه ثابت را نمی‌گیرد.
- کیت نشت با جاذب مناسب ماده در دسترس باشد.
- همه افراد محل را بدانند و ایستگاه‌ها به‌طور منظم آزمایش شوند.
بازرسی، نگهداری و دفع
- پیش از هر شیفت دستکش، عینک، ماسک و لباس را بازبینی کنید.
- تجهیزی که ترک، تغییر رنگ، سفتی یا نرمی غیرعادی دارد کنار گذاشته شود.
- تجهیزات را جدا از مواد شیمیایی و دور از گرما و نور مستقیم، مطابق دستور سازنده نگه دارید.
- دستکش، فیلتر و لباس آلوده را در ظرف دربسته و طبق دستورالعمل پسماند واحد دفع کنید.
جمع‌بندی: لایه پایه و ارزیابی ریسک
لباس کار و کفش ایمنی لایه پایه این چک‌لیست‌اند و دستکش شیمیایی، محافظ صورت و ماسک روی آن اضافه می‌شوند. برای تهیه لباس کار سازمانی می‌توانید مشخصات پارچه و دوخت را از یک تولید کننده لباس کار بپرسید. برای محافظت از پا هم کفش ایمنی با پنجه محافظ و زیره مقاوم در برابر لغزش انتخاب کنید و پیش از خرید، مشخصات آن را با نوع ماده و دستورالعمل واحد خود تطبیق دهید. هیچ چک‌لیستی جای ارزیابی ریسک و نظر مسئول HSE را نمی‌گیرد.
جدول چک لیست تجهیزات حفاظت فردی پیش از شروع کار
| پرسش بازبینی | بخش |
|---|---|
| عینک محافظ پاشش با علامت 3 سالم و بدون ترک است؟ | چشم |
| در کار پرحجم، محافظ صورت روی عینک پوشیده شده است؟ | صورت |
| جنس دستکش با ماده در جدول مقاومت سازنده تطبیق دارد؟ | دست |
| دستکش از نظر سوراخی و تغییر شکل بازبینی شده است؟ | دست |
| نوع فیلتر با ماده می‌خواند و زمان تعویض مشخص است؟ | تنفس |
| پیش‌بند یا لباس مقاوم شیمیایی متناسب با ریسک پاشش پوشیده شده است؟ | بدن |
| کفش یا چکمه مناسب است و ساق شلوار جای درست دارد؟ | پا |
| چشم‌شوی و دوش اضطراری آزاد و قابل دسترس است؟ | اضطراری |
