عمومی

آب اکسیژنه چیست و از کاربردهای فوق العاده آن چه می دانید؟

آب اکسیژنه یا پراکسید هیدروژن ترکیبی شیمیایی با فرمول H2O2 است. این ترکیب در شکل خالص، خود مایعی به رنگ‌ آبی بسیار کمرنگ است که کمی ویسکوزتر از آب است. این ماده به عنوان اکسید کننده، ماده سفید کننده و ضد عفونی کننده استفاده می شود. پراکسید هیدروژن غلیظ یک نوع اکسیژن واکنش پذیر است و به عنوان نیروی محرکه در موشک سازی استفاده می شود. شیمی این ترکیب تحت تأثیر ماهیت پیوند پراکسید ناپایدار آن قرار دارد.

این ترکیب فقط با داشتن یک مولکول اکسیژن اضافی از آب متفاوت است. اما این مولکول اضافی آن را به یک اکسید کننده قدرتمند تبدیل می کند. به همین دلیل پراکسید هیدروژن یک ترکیب پاک کننده همه کاره است و البته به همین دلیل شما باید با احتیاط از آن برای افراد و حیوانات خانگی استفاده کنید.

پاسخ به سوالات در نشریه جهان شیمی فیزیک

پراکسید هیدروژن در اثر تماس با هوا یا آب به سرعت و به راحتی تجزیه می شود بنابراین ایمن تر از مواد شیمیایی کلردار است. برای کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با این ترکیب در ادامه مقاله با ما در نشریه جهان شیمی فیزیک همراه باشید.

حقایقی در رابطه با آب اکسیژنه

آب اکسیژنه در سال ۱۹۱۸ توسط تنارد کشف شد. این ترکیب ساده ترین پراکسید (ترکیبی با پیوند منفرد اکسیژن – اکسیژن) موجود و یک ترکیب ناپایدار است که در حضور نور به آرامی تجزیه می شود. به دلیل بی ثباتی، پراکسید هیدروژن معمولاً با یک تثبیت کننده در یک محلول اسیدی ضعیف در بطری تیره رنگ ذخیره می شود. اگر این سوال برای شما پیش آمده که آب اکسیژنه اسید است یا باز، در جواب آن به شما می گوییم که این ترکیب یک اسید ضعیف است.

پراکسید هیدروژن در سیستم های بیولوژیکی از جمله بدن انسان نیز یافت می شود. آنزیم هایی که از پراکسید هیدروژن استفاده می کنند و یا آنرا تجزیه می کنند به عنوان پراکسیداز طبقه بندی می شوند. مبحث آب اکسیژنه چیست علوم ششم توضیحات کاملی در رابطه با این ماده ارائه می دهد.

نقطه جوش H2O2 تقریبا ۱۵۰.۲ درجه سانتی گراد (۳۰۲.۴ درجه فارنهایت) است که ۵۰ درجه سانتی گراد (۹۰ درجه فارنهایت) بالاتر از آب است. البته در عمل گرم شدن تا این دما باعث تجزیه حرارتی بالقوه انفجاری پراکسید هیدروژن خواهد داشت. این ترکیب ممکن است در دمای پایین و تحت فشار کم به صورت ایمن تقطیر شود.

آب اکسیژنه چیست و از کاربردهای فوق العاده آن چه می دانید؟
آب اکسیژنه چیست و از کاربردهای فوق العاده آن چه می دانید؟

ساختار آب اکسیژنه

پراکسید هیدروژن (H2O2) یک مولکول غیر مسطح با تقارن C2 (پیچ خورده) است که اولین بار توسط Paul-Antoine Giguère در سال ۱۹۵۰ با استفاده از طیف سنجی مادون قرمز نشان داده شد. اگرچه پیوند O − O یک پیوند منفرد است، اما مولکول دارای یک مانع چرخشی نسبتاً بالا (۴۵/۲۹ کیلوژول در مول) است. تقریباً ۱۰۰ درجه زاویه دو طرفه بین دو پیوند O-H باعث کایرال شدن مولکول می شود. H2O2 کوچکترین و ساده ترین مولکولی است که انانتیومری را به نمایش می گذارد.

ساختارهای مولکولی H2O2 در حالت گازی و بلوری به طور قابل توجهی متفاوت است. این تفاوت به اثرات پیوند هیدروژن نسبت داده می شود که در حالت گازی وجود ندارد.

روش تولید آب اکسیژنه

امروزه پراکسید هیدروژن تقریباً به طور انحصاری توسط فرآیند آنتراكینون تولید می شود که شركت شیمیایی آلمان BASF در سال ۱۹۳۹ آن را تولید و ثبت كرد. در این واکنش در حضور اکسیژن، آنترا هیدروکینون تحت اکسیداسیون قرار می گیرد و اتم های هیدروژن ناپایدار گروه های هیدروکسی به مولکول اکسیژن منتقل می شوند تا پراکسید هیدروژن تولید کرده و آنتراکینون را بازسازی کنند.

آب اکسیژنه همان وایتکس است؟

وایتکس یا هیپوکلریت سدیم محلولی حاوی ۱۰ تا ۱۶ درصد هیپوکلریت سدیم (Nacl) در آب به رنگ زرد است که به عنوان گند زدا، بو زدا، رنگ زدا و سفید کننده مورد استفاده قرار می گیرد. این ترکیب به علت تولید کلر آزاد دارای خاصیت ضدعفونی کننده می باشد. این ماده ناپایدار است و به تدریج در اثر نور و حرارت خاصیت خود را از دست می دهد. بنابراین وایتکس و آب اکسیژنه دو ترکیب کاملا متفاوت هستند. وایتکس در برخی موارد خصوصا ضدعفونی کردن سطوح می تواند جایگزین آب اکسیژنه باشد.

طرز تهیه آب اکسیژنه ۳ درصد

طرز تهیه آب اکسیژنه در منزل به این صورت است که ابتدا آب اکسیژنه موجود در بازار که معمولا با غلظت ۳۵% فروخته می شود را خریداری کرده و آنرا برای استفاده به عنوان ضدعفونی کننده به آب اکسیژنه ۳ درصد تبدیل می کنیم. برای این منظور آب اکسیژنه ۳۵ درصد را به نسبت ۱ به ۱۰ با آب مخلوط می کنیم. برای رقیق سازی بهتر است آب مقطر استفاده کنید زیرا آب شرب دارای برخی ناخالصی های تاثیرگذار است. توجه داشته باشید که این ماده به شدت خورنده است و برای کار کردن با آن حتما باید از دستکش و عینک محافظ استفاده نمائید. آب اکسیژنه برای پوست نیز خورنده است و هنگام کار با آن جوانب احتیاط را رعایت نمائید.

آب اکسیژنه چیست و از کاربردهای فوق العاده آن چه می دانید؟
آب اکسیژنه چیست و از کاربردهای فوق العاده آن چه می دانید؟

 

مواد شیمیایی مرتبط با آب اکسیژنه

 

کاربردهای آب اکسیژنه

حدود ۶۰٪ از تولید پراکسید هیدروژن در جهان برای سفیدکردن کاغذ استفاده می شود. دومین کاربرد عمده صنعتی این ترکیب تولید پرکربنات سدیم و سولفات سدیم است که به عنوان سفید کننده های ملایم در مواد شوینده لباس استفاده می شود.

این ماده در تولید پراکسیدهای آلی مختلف مورد استفاده قرار می گیرد که دی اکسید دی بنزوئیل نمونه ای با حجم بالا است. این ماده در پلیمریزاسیون، به عنوان ماده سفید کننده آرد و برای درمان آکنه استفاده می شود. اسیدهای پراکسی مانند اسید پراستیک و اسید متا کلروپراکسی بنزوئیک نیز با استفاده از پراکسید هیدروژن تولید می شوند. از این ماده برای ایجاد مواد منفجره مبتنی بر پراکسید آلی، مانند پراکسید استون استفاده شده است.

از پراکسید هیدروژن در برخی فرآیندهای تصفیه فاضلاب برای حذف ناخالصی های آلی استفاده می شود. H2O2 می تواند ترکیبات گوگرددار موجود در زباله ها را اکسید کند و بوی آنها را کاهش دهد.

پراکسید هیدروژن دارای کاربردهای خانگی مختلفی است و در درجه اول به عنوان یک ماده تمیز کننده و ضد عفونی کننده استفاده می شود. این ترکیب برای سفید شدن دندان نیز استفاده می شود و در ترکیب بیشتر خمیردندان های سفید کننده وجود دارد.

بهتر است بدانید

برخی از باغبانان و استفاده کنندگان از روشهای کشت هیدروپونیک از محلول پراکسید هیدروژن ضعیف در محلولهای آبیاری استفاده می کنند. تجزیه خود به خود این ترکیب، اکسیژن آزاد می کند که رشد ریشه گیاه را افزایش می دهد و به درمان پوسیدگی ریشه (مرگ ریشه سلولی به دلیل کمبود اکسیژن) و انواع دیگر آفات کمک می کند.

همچنین از پراکسید هیدروژن در آبزی پروری برای کنترل مرگ و میر ناشی از میکروب های مختلف استفاده می شود. این ترکیب در پزشکی به عنوان یک ماده ضد میکروب و ماده اکسید کننده استفاده می شود. همچنین از آن به عنوان ضد عفونی کننده OTC برای پاکسازی زخم ها استفاده می شود.

آب اکسیژنه چیست و از کاربردهای فوق العاده آن چه می دانید؟
آب اکسیژنه چیست و از کاربردهای فوق العاده آن چه می دانید؟

آب اکسیژنه را از کجا بخریم؟

پراکسید هیدروژن معمولاً به عنوان محلول در آب در دسترس است. برای مصرف کنندگان، این ترکیب معمولاً با غلظت ۳ و ۶ درصد وزنی در داروخانه ها در دسترس است. غلظت ها گاهی اوقات بر حسب حجم گاز اکسیژن تولید شده توصیف می شوند.

برای استفاده آزمایشگاهی، محلول های ۳۰ درصد وزنی رایج ترین هستند. گریدهای تجاری از ۷۰ تا ۹۸ نیز موجود است اما به دلیل پتانسیل بالای محلول های بیش از ۶۸ برای تبدیل کامل به بخار و اکسیژن این گریدها به طور بالقوه خطرناک تر هستند و در دسترس همه نمی باشند.

این ترکیب را می توان در غلظت های مختلف از شرکت های تولید و توزیع مواد شیمیایی تهیه نمود و آب اکسیژنه داروخانه در غلظت ۳% موجود است که بیشتر برای ضدعفونی کردن سطوح عرضه می گردد.

تجزیه آب اکسیژنه فیزیکی است یا شیمیایی؟

پراکسید هیدروژن از نظر ترمودینامیکی ناپایدار است و به سرعت به آب و اکسیژن تبدیل می شود که یک تغییر شیمیایی است. پراکسید هیدروژن همچنین می تواند توسط آنزیم کاتالاز از نظر بیولوژیکی تجزیه شود. تجزیه پراکسید هیدروژن اکسیژن و گرما را آزاد می کند. این مسئله می تواند خطرناک باشد زیرا ریختن پراکسید هیدروژن با غلظت بالا بر روی یک ماده قابل اشتعال می تواند باعث آتش سوزی فوری شود.

کاربرد آب اکسیژنه

کاربردهای رایج آب اکسیژنه یا پراکسید هیدروژن شامل موارد بسیار زیادی از کمک های اولیه و مراقبت های شخصی گرفته تا تمیز کردن و ضدعفونی کردن سطوح و مناطق پر رفت و آمد می شود. آب اکسیژنه را می توان در اکثر جعبه های کمک های اولیه خانگی یافت کرد. اما این ماده شیمیایی در فعالیت ها و مناطقی از جمله لباسشویی، باغبانی، برآورده کردن نیازهای حیوانات خانگی، آشپزخانه ها و موارد دیگر نیز کاربرد دارد. هدف اصلی پراکسید هیدروژن تمیز کردن، ضدعفونی کردن یا سفید کنندگی است. برخی از کاربردهای این ماده شیمیایی در صنایع مختلف عبارتند از:

موارد استفاده در آشپزخانه

در آشپزخانه می توان از آب اکسیژنه برای تمیز کردن و ضدعفونی کردن پیشخوان ها، ماشین ظرفشویی، سطل های زباله و ظروف آشپزی استفاده کرد. همچنین می توان از آن برای شستن سبزیجات نیز استفاده کرد که به افزایش عمر مفید این محصولات کمک می کند.

شیشه و چینی

پراکسید هیدروژن را می توان رقیق کرد و برای براق کردن سطوح شیشه ای از جمله آینه ها بدون ایجاد لکه استفاده کرد. همچنین می توان از آب اکسیژنه برای تمیز کردن و سفید کردن سطوح چینی نیز استفاده کرد تا به رنگ اصلی خود را بازگرداند.

پزشکی

معمولا از پراکسید هیدروژن به عنوان یک ضد عفونی کننده برای درمان زخم های جزئی برای جلوگیری از عفونت استفاده می شود. همچنین می توان از آن به عنوان دهانشویه، برای از بین بردن باکتری های عامل بوی بد و سفید کردن دندان ها نیز استفاده کرد.

ضدعفونی کننده دست

به دلیل توانایی آن در از بین بردن باکتری ها، آب اکسیژنه اغلب به عنوان یک ماده در ضدعفونی کننده های دست استفاده می شود. پراکسید هیدروژن همچنین یک عنصر کلیدی در فرمول ضدعفونی کننده های دست مورد تایید سازمان WHO و FDA است که برای تولید دسته ای بزرگ و کوچک ضدعفونی کننده های مایع دست استفاده می شود.

کاربردهای صنعتی

حدود ۵۰ درصد از تولید آب اکسیژنه در جهان در سال ۱۹۹۴ برای سفید کردن خمیر و کاغذ استفاده می شده است. این ماده شیمیایی به عنوان یک جایگزین بی خطر برای محیط زیست برای سفید کننده های مبتنی بر کلر در نظر گرفته می شود. بنابراین استفاده از آن در صنعت روز به روز رو به افزایش است.

سایر کاربردهای صنعتی عمده برای این ماده شیمیایی، شامل ساخت سدیم پرکربنات و سدیم پربورات است. از این محصولات به عنوان سفید کننده ملایم در شوینده های لباسشویی استفاده می شود. آب اکسیژنه در تولید پراکسیدهای آلی خاص، مانند دی بنزوئیل پراکسید که در پلیمریزاسیون و سایر فرآیندهای شیمیایی استفاده می شود، نیز کاربرد دارد. از آب اکسیژنه در تولید اپوکسیدهایی مانند اکسید پروپیلن نیز استفاده می شود.

آب اکسیژنه را از کجا بخریم

شما می توانید آب اکسیژنه را با درصد های مختلف از فروشگاه های اینترنتی و داروخانه های معتبر خریداری کنید.

آب اکسیژنه قیمت

قیمت آب اکسیژنه بر اساس درصد این ماده شیمیایی متفاوت است. قیمت آب اکسیژنه گرید صنعتی (۳۵%)، ۱۱۰ هزار تومان برای ۲.۵ لیتر و ۸۴۰ هزار تومان برای ۲۰ لیتری آن است. این قیمت ها بسته به فاکتورهایی مانند تغییر قیمت دلار می تواند تغییراتی داشته باشد. بنابراین برای اطلاع از قیمت آن می توانید به سایت های اینترنتی فروش محصولات شیمیایی مراجعه کنید.

جایگزین آب اکسیژنه چیست

محصولات مختلفی به عنوان جایگزین برای آب اکسیژنه وجود دارد. برخی از این جایگزین ها عبارتند از:

بنزیل پراکسید دارای خواص ضد باکتریایی مانند آب اکسیژنه است. از این ترکیب شیمیایی می توانید به عنوان جایگزین آب اکسیژنه در درمان آکنه استفاده کنید. همچنین از روغن های خاص یا گلیسیرین یا یک قطره گوش OTC می توانید به عنوان جایگزین برای آب اکسیژنه برای شستشو گوش استفاده کنید.

طرز تهیه آب اکسیژنه در منزل

تهیه آب اکسیژنه در منزل به روش های مختلفی امکان پذیر است. شما می توانید با انجام هر یک از این روش ها این ماده شیمیایی پرکاربرد را در منزل خود تهیه کنید. در ادامه ما برای شما تعدادی از این روش ها را ارائه داده ایم. بنابراین با ما همراه باشید.

روش اول

در این روش شما نیاز به مواد اولیه، از جمله باریم پراکسید، سولفوریک اسید، باریم کربنات و یخ دارید. برای ساخت آب اکسیژنه شما باید مقداری اسید سولفوریک را درون یک ظرف بریزید و به آرامی به آن باریم کربنات اضافه کنید. این کار را باید درون یک حمام یخ انجام دهید. با این عمل شما رسوب باریم سولفات و آب اکسیژنه را دارید. با استفاده از صافی رسوب را جدا کنید. مایع باقی مانده پراکسید هیدروژن است.

روش دوم

در این روش شما نیاز به مواد اولیه، از جمله باریم پراکسید و سولفوریک اسید دارید. برای انجام این فرآیند شما ابتدا باید مقداری باریم پراکسید را درون یک ظرف ریخته و به آن مقداری آب اضافه کنید. آن را به خوبی بهم زده، تا خمیر یک دستی را بدست آورید. سپس درون یک ظرف دیگر مقداری سولفوریک اسید ریخته و درون حمام آب یخ قرار می دهیم. سپس کم کم خمیر باریم پراکسید را به اسید خود اضافه می کنیم و بهم می زنیم. در انتها محلول بدست آمده را صاف کنید. مایع به دست آمده، آب اکسیژنه است.

ویژگی آب اکسیژنه چیست

آب اکسیژنه دارای ویژگی های بسیار زیادی است. این ماده شیمیایی یک مایع تقریبا شفاف و کم رنگ در حالت خالص است. هیدروژن پراکسید، بویی شبیه اسید نیتریک دارد. پراکسید هیدروژن ویسکوزیته ای بالاتر از آب دارد و چگالی آن حدود ۴۰ درصد از آب بیشتر است.

فرم غلیظ خالص پراکسید هیدروژن در حدود ۱۵۰ درجه سانتی گراد به جوش می آید. اما در این دما دچار تجزیه حرارتی و واکنش انفجاری می شود. به همین دلیل است که آب اکسیژنه، معمولا به شکل رقیق ذخیره می شود. همچنین برای جلوگیری از واکنش آن با نور، آن را در ظروف تیره رنگ نگهداری می کنند.

باید به خاطر داشت که ما هیچ دانش عملی در مورد نقطه جوش آب اکسیژنه نداریم. این دما فقط یک دمای فرضی است. زیرا پراکسید هیدروژن قبل از رسیدن به نقطه جوش منفجر می شود. آب اکسیژنه ماهیتی اسیدی دارد و یک عامل اکسید کننده بسیار قوی است. از دیگر ویژگی های آب اکسیژنه می توان به موارد زیر اشاره کرد.

  • هیچ اثری از باقی مانده مواد شیمیایی باقی نمی گذارد
  • بوهای ناشی از گاز سولفید هیدروژن را از بین می برد
  • زیست تخریب پذیر است
  • آب و خاک را آلوده نمی کند
  • اگر آن را در سیستم های آبیاری اعمال کنید، رسوبات آلی را از آنها پاک می کند.
  • با تولید رادیکال‌های آزاد به عنوان یک ضدعفونی ‌کننده سطح عمل می‌ کند.

آب اکسیژنه خوراکی چیست

آب اکسیژنه زیر ۳% را در گرید خوراکی دسته بندی می کنند. از این گرید برای تهیه دهان شویه استفاده می شود. خوردن مقدار کمی از این ماده شیمیایی خطری ندارد. اما خوردن مقدار زیاد آن، می تواند عوارض جانبی برای سلامتی داشته باشد. بنابراین بهتر است از خوردن آب اکسیژنه اجتناب کنید.

خرید آب اکسیژنه

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا