علوم پایه

دستگاه عصبی (علوم پنجم و هشتم) چیست؟ دستگاه عصبی انسان

دستگاه عصبی مرکز فرماندهی کل بدن است. این دستگاه از مغز نشات گرفته و رشته های عصبی متعددی را به تمام قسمتهای بدن میرساند. حرکات، افکار و پاسخهای خودکار را نسبت به جهان اطراف کنترل می کند. همچنین سایر سیستم ها و فرایندهای بدن مانند هضم، تنفس و رشد جنسی (بلوغ) را کنترل می کند. بیماریها، حوادث، سموم و روند طبیعی پیری می تواند به دستگاه عصبی آسیب میرساند. در نشریه جهان شیمی فیزیک دستگاه عصبی بطور کامل شرح داده شده است.

فهرست مطالب

دستگاه عصبی (علوم پنجم و هشتم)

دستگاه عصبی از سرفصلهای مهم در علوم پنجم و هشتم است. شما تقریبا هر کاری که در طول زندگی انجام می دهید. مانند فکر کردن، احساسات و حرکات بدن توسط دستگاه عصبی کنترل می شود. همچنین کارهایی که بدن شما بدون فکر انجام می دهد، مانند تنفس و پلک زدن نقش اساسی دارد.

دستگاه عصبی بر همه جنبه های سلامت تأثیر می گذارد، از جمله:

  • افکار، حافظه، یادگیری و احساسات.
  • حرکتهایی مانند تعادل و هماهنگی.
  • نحوه تفسیر مغز از دیدن، شنیدن، احساس و حس لامسه.
  • خواب و پیری.
  • ضربان قلب و الگوهای تنفس.
  • پاسخ به شرایط استرس زا.
  • هضم و احساس گرسنگی و تشنگی.
  • فرآیندهای بدن مانند بلوغ.

این دستگاه پیچیده مرکز فرماندهی بدن است. کلیه فعالیتهای بدن شما را تنظیم می کند.

شبکه وسیعی از اعصاب، سیگنال های الکتریکی را به سلول های دیگر، غدد و ماهیچه ها در سراسر بدن شما ارسال می کند. این اعصاب اطلاعاتی را از دنیای اطراف خود دریافت می کنند. سپس اعصاب اطلاعات را تفسیر کرده و پاسخ شما به محسط را کنترل می کنند.

عملکرد دستگاه عصبی

دستگاه عصبی از سلول های تخصصی به نام نورون برای ارسال سیگنال یا پیام در سراسر بدن شما استفاده می کند. این سیگنال های الکتریکی بین مغز، پوست، اندام ها، غدد و ماهیچه ها در حرکت است.

این پیام ها به شما کمک می کند اندام خود را حرکت دهید و احساساتی مانند درد را احساس کنید. چشم، گوش، زبان، بینی و اعصاب سراسر بدن شما اطلاعات مربوط به محیط خود را دریافت می کنند. سپس اعصاب این داده ها را به مغز شما منتقل می کنند.

انواع مختلف نورون ها سیگنال های متفاوتی ارسال می کنند. نورونهای حرکتی به ماهیچه های شما می گویند که حرکت کنند. نورون های حسی اطلاعات را از حواس شما گرفته و سیگنال هایی را به مغز شما ارسال می کنند. انواع دیگر نورونها کارهایی را که بدن شما به طور خودکار انجام می دهد کنترل می کنند ، مانند تنفس ، لرز ، ضربان قلب منظم و هضم غذا.

دستگاه عصبی (علوم پنجم و هشتم) چیست؟ دستگاه عصبی انسان
دستگاه عصبی (علوم پنجم و هشتم) چیست؟ دستگاه عصبی انسان

ساختار (آناتومی) دستگاه عصبی

دستگاه عصبی دارای دو بخش اصلی است. هر قسمت شامل میلیاردها سلول به نام نورون یا سلول عصبی است. این سلول های خاص سیگنال های الکتریکی را از طریق بدن شما ارسال و دریافت می کنند تا به او بگویند باید چه کار کند.

اجزای اصلی دستگاه عصبی

اجزای اصلی سیستم عصبی عبارتند از:

سیستم عصبی مرکزی :CNS مغز و نخاع CNS را تشکیل می دهند. مغز از اعصاب برای ارسال پیام به بقیه بدن استفاده می کند. هر عصب دارای یک لایه محافظ بیرونی به نام میلین است. میلین عصب را عایق کرده و به پیامها کمک می کند.

سیستم عصبی محیطی: سیستم عصبی محیطی شما شامل اعصاب زیادی است که از CNS شما در سراسر بدن منشعب می شود. این سیستم اطلاعات را از مغز و نخاع به اندام ها، بازوها، پاها، انگشتان دست و پا منتقل می کند. سیستم عصبی محیطی شما شامل موارد زیر است:

سیستم عصبی سوماتیک: حرکات ارادی شما را هدایت می کند.

سیستم عصبی خودکار: فعالیتهایی که بدون فکر انجام میشود را بدرستی کنترل می کند.

تاثیر شرایط و اختلالات بر دستگاه عصبی

هزاران اختلال و شرایط می تواند بر دستگاه عصبی تأثیر بگذارد. عصب آسیب دیده در ارسال پیام مشکل دارد. گاهی اوقات آنقدر آسیب دیده است که اصلا نمی تواند پیامی ارسال یا دریافت کند. آسیب عصبی می تواند باعث بی حسی، احساس سوزن سوزن شدن یا درد شود. ممکن است حرکت ناحیه آسیب دیده برای شما دشوار یا غیرممکن باشد.

شایع ترین علل آسیب به دستگاه عصبی

آسیب عصبی می تواند به روش های مختلف رخ دهد. برخی از شایع ترین علل آسیب عصبی عبارتند از:

بیماری

بسیاری از عفونت ها، سرطان ها و بیماری های خود ایمنی مانند دیابت، لوپوس و آرتریت روماتوئید می توانند باعث مشکلات سیستم عصبی شوند. دیابت می تواند منجر به نوروپاتی دیابتی شود که باعث سوزن سوزن شدن و درد در ساق پا می شود. بیماری به نام مولتیپل اسکلروزیس به میلین اطراف اعصاب CNS حمله می کند.

سکته مغزی

 سکته مغزی زمانی اتفاق می افتد که یکی از رگ های خونی مغز مسدود شده یا ناگهان ترکیده شود. بدون خون کافی، بخشی از مغز می میرد. سپس نمی تواند از طریق اعصاب پیام ارسال کند. سکته مغزی می تواند باعث آسیب عصبی از خفیف تا شدید شود.

 تصادف

اعصاب می توانند در یک حادثه خرد شوند، کشیده شوند یا بریده شوند. تصادف و سقوط خودرو آسیب های شایع است که می تواند به اعصاب در هر نقطه از بدن شما آسیب برساند.

فشرده شدن

اگر عصبی فشرده شود، خون کافی برای انجام وظیفه خود دریافت نمیکند. اعصاب می توانند به دلایل زیادی مانند استفاده بیش از حد (مانند سندرم تونل مچ دست)، تومور یا مشکلات ساختاری مانند سیاتیک دچار فشار یا گیر افتادن شوند.

مواد سمی و دارویی

داروهای شیمی درمانی، داروهای غیرقانونی، الکل بیش از حد و مواد سمی می توانند باعث ایجاد نوروپاتی محیطی یا آسیب عصبی شوند. افراد مبتلا به بیماری کلیوی بیشتر در معرض آسیب عصبی هستند زیرا کلیه های آنها در فیلتر کردن سموم مشکل دارند.

روند پیری

با افزایش سن، سیگنال های نورون های ممکن است مانند گذشته سریع حرکت نکنند. ممکن است احساس ضعف کنید و رفلکس های شما کند شود. برخی از افراد احساس در انگشتان دست  پا یا سایر قسمت های بدن خود را از دست می دهند.

بیماری دیابت

این اختلال در سیستم غدد درون ریز باعث آسیب به دستگاه عصبی می شود که نوروپاتی دیابتی نامیده می شود. حدود ۳۰ میلیون آمریکایی مبتلا به دیابت هستند و تقریبا ۵۰ درصد از آنها دارای برخی از آسیب های عصبی هستند. نوروپاتی دیابتی معمولا بازوها ، پاها ، دستها ، پاها ، انگشتان دست و پا را درگیر می کند.

بیماری لوپوس

حدود ۱.۵ میلیون آمریکایی با لوپوس زندگی می کنند و ۱۵ درصد آنها دچار آسیب عصبی شده اند.

آرتریت روماتوئید

افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید نیز می توانند نوروپاتی ایجاد کنند. آرتریت روماتوئید بیش از ۱.۳ میلیون نفر را در ایالات متحده درگیر می کند. این یکی از شایع ترین انواع آرتروز است.

سکته مغزی

سالانه حدود ۸۰۰۰۰۰ آمریکایی سکته می کنند. سکته مغزی بیشتر در افراد بالای ۶۵ سال اتفاق می افتد.

نحوه مراقبت از دستگاه عصبی

دستگاه عصبی مرکز فرماندهی کل بدن است. برای ادامه زندگی به مراقبت احتیاج دارید. به طور منظم به پزشک مراجعه کنید. رژیم غذایی سالم داشته باشید. از مواد مخدر و الکل اجتناب کنید. بهترین راه برای جلوگیری از آسیب دستگاه عصبی ناشی از بیماری، مدیریت شرایطی است که می تواند به اعصاب شما آسیب برساند، مانند دیابت.

بهترین زمان مراجعه به پزشک

در صورت بروز تغییرات ناگهانی در سلامت خود، مانند از دست دادن هماهنگی یا مشاهده ضعف شدید عضلانی ، فورا با پزشک خود تماس بگیرید. در صورت داشتن موارد زیر به پزشک مراجعه شود:

  • مشکلات بینایی یا سردرد.
  • لکنت زبان.
  • بی حسی، سوزن سوزن شدن یا از دست دادن حس در بازوها یا پاها.
  • لرزش یا تیک (حرکات تصادفی عضلات).
  • تغییر در رفتار یا حافظه.
  • عدم هماهنگی در حرکت ماهیچه.
دستگاه عصبی (علوم پنجم و هشتم) چیست؟ دستگاه عصبی انسان
دستگاه عصبی (علوم پنجم و هشتم) چیست؟ دستگاه عصبی انسان

دستگاه عصبی مرکزی CNS

سیستم عصبی مرکزی توسط آناتومیست ها و فیزیولوژیست ها به طور کامل مورد مطالعه قرار گرفته است. اما هنوز اسرار زیادی در آن نهفته است. افکار، حرکات، احساسات و خواسته های ما را کنترل می کند. همچنین تنفس، ضربان قلب، ترشح برخی از هورمون ها، دمای بدن و موارد دیگر را کنترل می کند.

دستگاه عصبی مرکزی شامل: مغز، نخاع، سلولهای سفید و خاکستری، سلولهای گلیال مرکزی و اعصاب جمجمه است. دستگاه عصبی مرکزی شامل مغز و نخاع است. از آن به عنوان “مرکزی” یاد می شود. زیرا اطلاعات کل بدن و فعالیت کل اندامهای بدن را هماهنگ می کند.

ساختار دستگاه عصبی مرکزی CNS

مغز پیچیده ترین اندام بدن است و از ۲۰ درصد کل اکسیژن تنفس می کند.

مغز از ۱۰۰ میلیارد نورون تشکیل شده است که هر کدام به هزاران سلول دیگر متصل است.

مغز را می توان به چهار لوب اصلی تقسیم کرد: گیجگاه ، آهیانه ای، پس سری و پیشانی.

مغز توسط جمجمه (حفره جمجمه) محافظت می شود و نخاع از پشت مغز ، به سمت پایین مرکز ستون فقرات حرکت می کند و در ناحیه کمری کمر متوقف می شود.

مغز و نخاع توسط یک غشای سه لایه به نام مننژ محفوظ شده اند.

شبکیه، عصب بینایی، اعصاب بویایی و اپیتلیوم بویایی بعضا بخشی از CNS در کنار مغز و نخاع تلقی می شوند. این به این دلیل است که آنها مستقیماً با بافت مغز بدون فیبرهای عصبی میانی متصل می شوند.

مغز

مغز پیچیده ترین اندام بدن انسان است. قشر مغزی (خارجی ترین قسمت مغز) ۱۵ تا ۳۳ میلیارد سلول عصبی دارد که به هزاران نورون متصل است.

در مجموع، حدود ۱۰۰ میلیارد سلول عصبی و ۱۰۰۰ میلیارد سلول گلیال (حمایت کننده) مغز انسان را تشکیل می دهند. مغز ما حدود ۲۰ درصد از کل انرژی بدن ما را مصرف می کند.

مغز واحد کنترل مرکزی بدن است و فعالیتها را هماهنگ می کند. از حرکت فیزیکی گرفته تا ترشح هورمون ها، ایجاد خاطرات و احساسات.

برای انجام این عملکردها، برخی از بخشهای مغز وظایفی اختصاصی دارند. با این حال ، بسیاری از کارکردهای بالاتر مثل: استدلال، حل مسئله، خلاقیت در مغز انجام میشود.

ساختار مغز

مغز متشکل از چهار لوب است:

لوب گیجگاهی: برای پردازش ورودی حسی و اختصاص معنای احساسی به آن مهم است.

همچنین در تنظیم خاطرات بلند مدت نقش دارد. برخی از جنبه های ادراک زبان نیز در اینجا جای داده شده است.

لوب اکسیپیتال: منطقه پردازش بصری مغز، قشر بینایی را در خود جای داده است.

لوب آهیانه: لوب آهیانه اطلاعات حسی از جمله لمس، آگاهی فضایی و ناوبری را ادغام می کند.

تحریک لمسی از پوست در نهایت به لوب آهیانه ارسال می شود. همچنین در پردازش زبان نقش دارد.

لوب پیشانی: در قسمت جلویی مغز قرار دارد. لوب پیشانی شامل اکثر نورون های حساس به دوپامین است و در توجه، پاداش، حافظه کوتاه مدت، انگیزه و برنامه ریزی نقش دارد.

دستگاه عصبی (علوم پنجم و هشتم) چیست؟ دستگاه عصبی انسان
دستگاه عصبی (علوم پنجم و هشتم) چیست؟ دستگاه عصبی انسان

قسمتهای مختلف مغز

مغز از قسمتهای زیر تشکیل شده است:

گانگلیونهای پایه

در کنترل حرکات داوطلبانه، یادگیری و تصمیم گیری در مورد انجام فعالیتهای حرکتی نقش دارند. بیماریهایی که این ناحیه را تحت تأثیر قرار می دهند. بیماری پارکینسون و هانتینگتون است.

مخچه

بیشتر در کنترل دقیق حرکتی، بلکه در زبان و توجه نیز نقش دارد. اگر مخچه آسیب ببیند، علامت اولیه اختلال در کنترل حرکتی است که به آتاکسی معروف است.

ناحیه بروکا

این ناحیه کوچک در سمت چپ مغز (گاهی در راست در افراد چپ دست) در پردازش زبان مهم است. هنگامی که فرد آسیب می بیند ، صحبت کردن برایش مشکل است اما همچنان می تواند گفتار را درک کند. لکنت زبان گاهی اوقات منبع معتبر را با ناحیه کم کار Broca مرتبط می کند.

Corpus callosum

یک گروه وسیع از رشته های عصبی که به نیمکره چپ و راست متصل می شوند. این بزرگترین ساختار ماده سفید در مغز است و به دو نیمکره اجازه برقراری ارتباط می دهد. کودکان مبتلا به نارساخوانی دارای جسم پینه ای کوچکتری هستند. افراد چپ دست ، افراد دوطرفه و موسیقیدانان معمولاً افراد بزرگتری دارند.

مدولا

در زیر جمجمه گسترش می یابد، در عملکردهای غیر ارادی مانند استفراغ ، تنفس ، عطسه و حفظ فشار خون مناسب نقش دارد.

هیپوتالاموس

هیپوتالاموس که درست بالای ساقه مغز و به اندازه یک بادام نشسته است ، تعدادی از هورمون های عصبی را ترشح می کند و بر کنترل دمای بدن ، تشنگی و گرسنگی تأثیر می گذارد.

تالاموس

در مرکز مغز قرار دارد. تالاموس، ورودی حسی و حرکتی را دریافت کرده و آن را به بقیه قشر مغز منتقل می کند. در تنظیم هوشیاری ، خواب ، آگاهی و هوشیاری نقش دارد.

آمیگدال

دو هسته بادام شکل در اعماق لوب گیجگاهی. آنها در تصمیم گیری، حافظه و پاسخ های احساسی مشارکت دارند. به ویژه احساسات منفی.

نخاع

نخاع اطلاعات را از مغز به بقیه بدن منتقل می کند.

نخاع تقریباً در تمام طول پشت، در حال حمل اطلاعات بین مغز و بدن است ، اما کارهای دیگری را نیز انجام می دهد.

از ساقه مغز، جایی که نخاع با مغز برخورد می کند، ۳۱ عصب نخاعی وارد نخاع می شود.

در طول بدن با اعصاب سیستم عصبی محیطی PNS که از پوست ، ماهیچه ها و مفاصل متصل می شود.

دستورات حرکتی از مغز توسط ستون فقرات به عضلات و اطلاعات حسی از بافت های حسی مانند پوست به نخاع و در نهایت تا مغز منتقل می شود.

نخاع دارای مدارهایی است که برخی واکنشهای بازتابی را کنترل می کند، مانند حرکت غیر ارادی بازوی شما در صورت لمس گرمای شدید.

اعصاب داخل ستون فقرات سبب راه رفتن میشوند. حتی بدون ورودی از مغز، اعصاب نخاعی می توانند ماهیچه ها را برای راه رفتن هماهنگ کنند.

دستگاه عصبی (علوم پنجم و هشتم) چیست؟ دستگاه عصبی انسان
دستگاه عصبی (علوم پنجم و هشتم) چیست؟ دستگاه عصبی انسان

سلولهای سفید و خاکستری

دستگاه عصبی مرکزی را می توان تقریبا به سلولهای سفید و خاکستری تقسیم کرد. به عنوان یک قاعده کلی، مغز شامل یک قشر بیرونی از سلول خاکستری و یک ناحیه داخلی است که قسمت هایی از سلول سفید را در خود جای داده است.

هر دو نوع بافت حاوی سلول های گلیال هستند که از نورون ها محافظت و پشتیبانی می کنند. سلول سفید بیشتر شامل آکسون (برآمدگی های عصبی) و الیگودندروسیت ها  نوعی سلول گلیال است. در حالی که ماده خاکستری عمدتا از نورون ها تشکیل شده است.

سلولهای گلیال مرکزی

سلول های گلیال نوروگلیا نامیده می شوند. سلول های حمایتی برای نورون ها نامیده می شوند. در مغز، تعداد سلول های عصبی ۱۰ تا ۱ بیشتر است.

سلولهای گلیال در دستگاه عصبی مرکزی و محیطی یافت می شوند. اما هر دستگاه عصبی انواع مختلفی دارد. در زیر شرح مختصری از انواع سلول های گلیال دستگاه مرکزی آمده است:

آستروسیت

این سلول ها نورون ها را برای تامین خون خود مهار می کنند. آنها همچنین با حذف یونهای اضافی و بازیافت انتقال دهنده های عصبی، همون ناحیه را کنترل می کنند.

الیگودندروسیت

مسئول ایجاد غلاف میلین است. با یک لایه نازک سلول های عصبی را می پوشاند و به آنها اجازه می دهد تا سیگنال ها را سریع و کارآمد ارسال کنند.

سلولهای اپندیمال

در پوشش طناب نخاعی و بطنهای مغز (فضاهای پر از مایع)، مایع مغزی نخاعی ایجاد و ترشح می شود و با استفاده از مژکهای شلاقی مانند آنها را به گردش در میآورند.

گلیای شعاعی

در هنگام ایجاد دستگاه عصبی جنین به عنوان داربست برای سلول های عصبی جدید عمل می کند.

اعصاب جمجمه

اعصاب جمجمه ۱۲ جفت عصب هستند که مستقیما از مغز بیرون می آیند و به جای حرکت در طول نخاع، از سوراخ های جمجمه عبور می کنند. این اعصاب اطلاعاتی را بین مغز و قسمتهای بدن، گردن و سر جمع آوری و ارسال می کنند.

از بین این ۱۲ جفت، اعصاب بویایی و بینایی از مغز پیشین بوجود می آیند و بخشی از سیستم عصبی مرکزی محسوب می شوند:

اعصاب بویایی: اطلاعات مربوط به بوها را از قسمت فوقانی حفره بینی به پیازهای بویایی در مغز منتقل می کند.

اعصاب بینایی: اطلاعات بصری را از شبکیه به هسته های بینایی اولیه مغز منتقل می کند. هر عصب بینایی از ۱.۷ میلیون رشته عصبی تشکیل شده است.

دستگاه عصبی (علوم پنجم و هشتم) چیست؟ دستگاه عصبی انسان
دستگاه عصبی (علوم پنجم و هشتم) چیست؟ دستگاه عصبی انسان

بیماریهای دستگاه عصبی مرکزی

تومورها بر دستگاه عصبی مرکزی تأثیر میگذارند.

در زیر دلایل اصلی اختلالات تأثیرگذار بر دستگاه عصبی مرکزی آمده است:

تروما

بسته به محل آسیب  علائم می تواند از فلج تا اختلالات خلقی بسیار متفاوت باشد.

عفونت

برخی از میکروارگانیسم ها و ویروس ها می توانند به دستگاه عصبی مرکزی حمله کنند. شامل قارچ ها، مانند مننژیت کریپتوکوکی هستند. تک یاخته ها، از جمله مالاریا، عامل بیماری جذام یا ویروس.

زوال عقلی

در برخی موارد ، نخاع یا مغز می تواند دچار انحطاط شود. یک مثال بیماری پارکینسون است که شامل انحطاط تدریجی سلول های تولید کننده دوپامین در گانگلیون های پایه می شود.

نقص ساختاری

رایج ترین نمونه ها نقایص مادرزادی هستند. از جمله آنانسفالی، که در آن قسمت هایی از جمجمه ، مغز و پوست سر در بدو تولد وجود ندارد.

تومور

تومورهای سرطانی و غیر سرطانی می توانند بر قسمت هایی از سیستم عصبی مرکزی تأثیر بگذارند. هر دو نوع بسته به محلی که در آنها ایجاد می شود می توانند باعث آسیب شوند و مجموعه ای از علائم را ایجاد کنند.

اختلالات خود ایمنی

در برخی موارد، سیستم ایمنی فرد می تواند به سلول های سالم حمله کند. به عنوان مثال، انسفالومیلیت حاد منتشر شده با یک پاسخ ایمنی در برابر مغز و نخاع، حمله به میلین (عایق اعصاب) و در نتیجه ، تخریب ماده سفید مشخص می شود.

سکته مغزی

سکته مغزی قطع جریان خون به مغز است. کمبود اکسیژن منجر به مرگ بافت در ناحیه آسیب دیده می شود.

دستگاه عصبی محیطی

دستگاه عصبی بدن به دو قسمت تقسیم می شود: دستگاه عصبی مرکزیCNS  و دستگاه عصبی محیطی PNS.

دستگاه عصبی محیطی تمام اعصابی است که از دستگاه عصبی مرکزیCNS  منشعب شده و به سایر قسمت های بدن مانند اندام های حسی، ماهیچه ها و غدد گسترش می یابد.

عملکرد اصلی دستگاه عصبی محیطی اتصال مغز و نخاع به بقیه بدن و محیط خارجی است. سیستم عصبی محیطی اطلاعات را به دستگاه عصبی مرکزیCNS  به بقیه بدن منتقل می کند.

این روند از طریق اعصابی که اطلاعات را از گیرنده های حسی در چشم، گوش، پوست ، بینی و زبان منتقل می کنند و همچنین گیرنده های کششی و درد در ماهیچه ها، غدد و سایر اندام های داخلی انجام می شود.

دستگاه عصبی مرکزی و محیطی

اندام های حسی قادرند تغییرات محیط را تشخیص داده و اطلاعات را از طریق اعصاب حسی به دستگاه عصبی مرکزیCNS  منتقل کنند. سپس مغز می تواند سیگنال هایی را از طریق اعصاب به ماهیچه ها ارسال کند و در نتیجه عضلات در پاسخ به آن حرکت کنند.

بنابراین، همیشه جریان اطلاعات ورودی و خروجی بین دستگاه عصبی محیطی، دستگاه عصبی مرکزیCNS  و بدن از طریق تکانه های عصبی وجود دارد.

عملکردهای اصلی دستگاه عصبی محیطی حرکات خودکار مانند جویدن غذا، راه رفتن و حالات صورت است. دستگاه عصبی محیطی همچنین عملکردهای خودکار مانند تنفس، ضربان قلب و هضم و رفتارهای ناخودآگاه بدن را تنظیم می کند.

بنابراین دستگاه عصبی محیطی برای زنده ماندن انسانها بسیار مهم است. بر خلاف دستگاه عصبی مرکزیCNS  که توسط جمجمه و مهره های ستون فقرات محافظت می شود. عصب ها و سلول های دستگاه عصبی محیطی توسط استخوان محصور نمی شوند. این نکته دستگاه عصبی محیطی را مستعد آسیب بیشتر ناشی از حوادث خواهد کرد.

دستگاه عصبی (علوم پنجم و هشتم) چیست؟ دستگاه عصبی انسان
دستگاه عصبی (علوم پنجم و هشتم) چیست؟ دستگاه عصبی انسان

ساختار دستگاه عصبی محیطی

دستگاه عصبی محیطی شامل دو قسمت است: دستگاه عصبی سوماتیک (جسمانی) و دستگاه عصبی خودمختار.

دستگاه عصبی جسمانی SNS و دستگاه عصبی خودمختار ANS هر دو بخشی از دستگاه عصبی محیطی هستند. SNS راه رفتن را کنترل می کند. ANS مسئول کنترل عملکردهای حیاتی مانند ضربان قلب و تنفس است. همچنین در واکنش استرس حاد که در آن با سیستم غدد درون ریز کار می کند بدن را برای جنگیدن یا فرار آماده می کند.

دستگاه عصبی سوماتیک

دستگاه عصبی سوماتیک با فعالیتهایی همراه است که به طور آگاهانه یا داوطلبانه است.

دستگاه عصبی سوماتیک کلیدی برای انتقال پیام ها در سراسر بدن به منظور شروع و کنترل حرکت است. این سیستم اطلاعات حسی را از محرک های خارجی (به عنوان مثال از طریق شنوایی ، بینایی و لمس) و همچنین اطلاعات حرکتی پردازش می کند. سیگنال ها را به دستگاه عصبی مرکزی منتقل می کند.

این به این دلیل است که می تواند اطلاعات حسی را تفسیر کرده و حرکات ارادی را کنترل کند.

دستگاه عصبی سوماتیک در انتقال اطلاعات حسی و حرکتی به CNS نقش دارد. بنابراین، از نورون های حرکتی و نورون های حسی تشکیل شده است.

نورون های حسی

به عنوان نورون های وابسته شناخته می شوند. آنها اطلاعات را از اندام های داخلی (غدد ، ماهیچه ها و پوست) یا از محرک های خارجی (مانند صدا ، گرما ، لمس و نور) به CNS ارسال می کنند. به عنوان مثال، هنگام لمس یک سطح ناهموار، این اطلاعات از طریق نورون های حسی به مغز منتقل می شود.

نورونهای حرکتی

به عنوان نورون های وابسته شناخته می شوند. سیگنال هایی را از CNS به اسکلت و ماهیچه ها منتقل می کنند که به طور مستقیم یا غیر مستقیم حرکات ماهیچه ها را کنترل می کند. نورونهای حرکتی به ما اجازه می دهند در پاسخ به محرک های خارجی عمل کنیم. به عنوان مثال، هنگام چشیدن غذا، نورون های حسی این اطلاعات را به مغز ارسال می کنند. سپس مغز سیگنال هایی را از طریق نورون های حرکتی منتقل می کند تا دهان، فک و دندان ها را تشویق به ادامه خوردن غذا کند.

علاوه بر تنظیم حرکات ارادی، سیستم عصبی سوماتیک نیز مسئول رفلکس ها است. این یک واکنش ماهیچه ای غیر ارادی است که توسط قوس بازتابی کنترل می شود، که یک مسیر عصبی است.

به عنوان مثال، هنگام لمس یک سطح بسیار گرم، فعالیت عصبی حسی از بین می رود و در عوض مغز سیگنال های حرکتی آنی ارسال می کند تا دست را به سرعت از سطح دور کند.

دستگاه عصبی خودمختار

دستگاه عصبی خودمختار مسئول هماهنگی رفتارهای غیر ارادی مانند ضربان قلب، تنفس و هضم است. این دستگاه اجازه می دهد تا بدون فکر انجام شوند، بنابراین به طور خودکار کار می کنند.

سیستم عصبی خودمختار شامل دو قسمت است:

دستگاه عصبی سمپاتیک

دستگاه عصبی سمپاتیک بیشتر در مواقعی که بدن احساس می کند باید به محرک های تهدیدآمیز پاسخ دهد، وارد عمل می شود. این پاسخ را واکنش جنگ یا گریز می نامند.

در یک وضعیت تهدید آمیز، این سیستم با افزایش ضربان قلب، فعال شدن غدد عرق، افزایش جریان خون و گشاد شدن مردمک ها پاسخ می دهد.

دستگاه عصبی پاراسمپاتیک

دستگاه عصبی پاراسمپاتیک با گذراندن اورژانس فرد را آرام می کند. هدف دستگاه پاراسمپاتیک حفظ عملکردهای طبیعی بدن با کاهش فعالیت و حفظ آن است.

هنگامی که این اتفاق می افتدT این دستگاه ضربان قلب را کاهش می دهد. بدن را از تعریق باز می دارد. جریان خون را کاهش می دهد و مردمک چشم را منقبض می کند. به ما اجازه می دهد تا به حالت استراحت برسیم.

این دو دستگاه دارای عملکردهای مکمل هستند. همزمان برای حفظ هموستاز بدن (حالت تعادل) عمل می کنند.

 

اعصاب دستگاه عصبی محیطی

دستگاه عصبی محیطی از دسته های ضخیمی از آکسون ها تشکیل شده است که عصب نامیده می شوند. پیام ها را بین دستگاه عصبی مرکزی و ماهیچه ها، اندام ها و حواس اطراف بدن منتقل می کنند.

سلولهای عصبی واحدهای پردازش اطلاعات مغز هستند. وظیفه ارسال، دریافت و انتقال سیگنالها را در سراسر بدن بر عهده دارند. سلولهای عصبی در اصل سلولهایی هستند که سیستم عصبی مرکزی و سیستم عصبی محیطی را تشکیل می دهند.

ساختار نورونها به آن اجازه می دهد پیامها را به طور موثر به سایر نورونها و در سراسر بدن منتقل کنند. این شامل یک سوما (بدن سلولی) است که هسته اصلی نورون است و وظیفه عملکرد موثر را بر عهده دارد.

آکسون یک ساختار دم مانند از نورون است. در انتقال سیگنالها از سوما به انتهای نورون، به منظور انتقال سیگنالها به سایر نورونها عمل می کند.

دندریت های نورون ها ریشه درختی دارند. در انتهای نورون واقع شده اند. وظیفه آنها دریافت و انتقال اطلاعات از طریق سیناپس به سایر نورونهای مجاور است.

اعصاب در اصل مجموعه ای از هزاران آکسون جداگانه هستند که همه در یک غشای محافظ در دستگاه عصبی محیطی گسترده شده اند. پیام ها در امتداد آکسون به اندام های محیطی ارسال شده و اطلاعات به CNS میرسد.

هر آکسون درون عصب امتداد یک نورون جداگانه است. در PNS، برخی از اعصاب متصل به نخاع (اعصاب نخاعی) و برخی دیگر مستقیما به مغز متصل شده اند (اعصاب جمجمه ای) وجود دارد.

اعصاب نخاعی

اعصاب نخاعی اعصاب نسبتا بزرگی هستند. در تمام بدن گسترده شده و اطلاعات حسی و حرکتی را منتقل می کنند و پیام ها را به ماهیچه ها و غدد می رسانند.

اعصاب نخاعی سیگنال های گیرنده های اطراف بدن را به نخاع منتقل می کنند. سپس این سیگنال ها برای پردازش به مغز منتقل می شوند.

همچنین سیگنال های حرکتی را از مغز به ماهیچه ها و غدد بدن منتقل می کنند. بنابراین جهت های مغز را می توان به سرعت انجام داد.

عصب نخاعی دستگاه عصبی محیطی

دستگاه عصبی محیطی از ۳۱ جفت عصب نخاعی تشکیل شده است که از نخاع خارج می شوند و در نقاط مختلف بدن عمل می کنند:

  • ۸ عصب گردنی: در قفسه سینه، سر، گردن، شانه ها، بازوها و دست ها گسترده شده است.
  • ۱۲ عصب قفسه سینه: در کمر ، عضلات شکم و ماهیچه های بین دنده ای گسترده شده است.
  • ۵ عصب کمری: در قسمت تحتانی شکم ، ران ها و پاها گسترده شده است.
  • ۵ عصب خاجی: در پاها ، پاها و نواحی تناسلی گسترده شده است.
  • ۱ جفت عصب دنبالچه ای

هر عصب نخاعی با عبور از دهانه های سمت راست و چپ مهره های ستون فقرات از نخاع خارج می شود. این اعصاب تقسیم می شوند تا شبکه ای را ایجاد کنند و نخاع را به هر قسمت از بدن متصل می کند.

طولانی ترین عصب در بدن انسان ، عصب سیاتیک (از ناحیه کمر) است. به نوک انگشتان پا رسیده و طول آن تا یک متر یا بیشتر است.

اعصاب جمجمه

اعصاب جمجمه در درجه اول عضلات و گیرنده های حسی سر و گردن را هماهنگ می کنند. این اعصاب با اعصاب نخاعی متفاوت هستند. زیرا از طریق نخاع برای رسیدن به مغز وارد نمی شوند، بلکه مستقیما با مغز مرتبط هستند.

اعصاب جمجمه اجازه انتقال اطلاعات حسی از اندام های مغز (گوش، چشم، بینی و دهان) و همچنین انتقال اطلاعات حرکتی از مغز به این اندام ها را می دهد.

به عنوان مثال، هنگام خوردن غذا، مغز پیامهای حرکتی را از طریق اعصاب منتقل می کند تا دهان را بجوند تا بلعیده شود. هنگام چشیدن غذا، اطلاعات حسی از طریق مجموعه ای از اعصاب جمجمه به مغز ارسال می شود.

۱۲ جفت عصب جمجمه به مغز متصل است:

اعصاب بویایی: اعصاب حسی، مربوط به حس بویایی است.

اعصاب بینایی: اعصاب حسی، مربوط به حس بینایی هستند.

عصب های حرکتی ، تروکلیرال و ابدوکنس: اعصاب حرکتی هستند. مسئول تنظیم حرکات ارادی چشم هستند.

اعصاب وستیبولوکولار: اعصاب حسی هستند. مربوط به حس شنوایی هستند که با صدا ، جهت گیری و تعادل مرتبط هستند.

اعصاب گلوسوفارنکس و هیپوگلوس: اعصاب حسی و حرکتی هستند. مسئول حرکت ماهیچه های زبان و حس چشایی هستند.

اعصاب واگ: اعصاب حسی و حرکتی هستند. حرکات مسئولانه در قسمت تحتانی سر، گلو، گردن، قفسه سینه و شکم و همچنین عملکردهای خود مختار مانند تنفس و ضربان قلب است.

اعصاب جانبی نخاعی: اعصاب حسی و حرکتی هستند. مسئول عضلات و حرکات سر، گردن و شانه ها هستند.

اعصاب صورت: اعصاب حسی و حرکتی هستند. مربوط به جوانه های چشایی و حرکات صورت (حالات چهره) است.

اعصاب سه قلو: اعصاب حسی و حرکتی هستند. سیگنال هایی را از چشم ها، دندان ها و صورت منتقل می کنند و همچنین تکانه هایی را از فک پایین و ماهیچه های درگیر با جویدن منتقل می کنند.

تفاوت بین دستگاه عصبی مرکزی و دستگاه عصبی محیطی

دستگاه عصبی محیطی، هر قسمتی از سیستم عصبی که خارج از مغز و نخاع قرار دارد.

دستگاه عصبی مرکزی، جدا از سیستم عصبی محیطی است، اگرچه این دو سیستم به هم مرتبط هستند.

تفاوتهای زیادی بین دستگاه عصبی مرکزی و محیطی وجود دارد. یک تفاوت در اندازه سلول ها است. آکسون های اعصاب مرکزی بسیار کوتاهتر هستند. آکسون های عصبی محیطی تا ۱ متر طول دارند.

تفاوت عمده دیگر بین دستگاه عصبی مرکزی و دستگاه عصبی محیطی شامل بازسازی (رشد مجدد سلول ها) است. بسیاری از دستگاه عصبی محیطی ها قابلیت بازسازی دارند. اگر عصبی در انگشت شما قطع شود، می تواند دوباره رشد کند. دستگاه عصبی مرکزی این توانایی را ندارد.

برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن