آرایشی و بهداشتیصنایع شیمیاییغذایی و داروییکشاورزی و دامپروری

اسید سیتریک چیست و چه کاربردهایی دارد؟

اسید سیتریک (Citric acid) یک اسید آلی ضعیف با فرمول شیمیایی C6H8O7 است که هر سال بیش از دو میلیون تن از این ماده تولید می شود. اسید سیتریک معمولاً به عنوان یک افزودنی  مواد غذایی ، ماده پاک کننده و مکمل غذایی مورد استفاده قرار می گیرد.

اسید سیتریک به طور طبیعی در مرکبات به ویژه لیموترش وجود دارد و به آنها طعم ترش می بخشد. این ترکیب اولین بار در سال ۱۷۸۴ توسط یک محقق سوئدی از آب لیمو جدا شد. به دو شکل سیتریک مونو هیدارات یا آبدار و سیتریک آنهیدارت یا خشک وجود دارد.

این ترکیب بی بو و بی رنگ تا دهه ۱۹۰۰ همچنان از آب لیمو استخراج می شد تا اینکه دانشمندان توانستند آنرا از قارچ سیاه و آسپرژیلوس نیگر تولید کنند. با اینحال فرم سنتتیک آن با آنچه در مرکبات یافت می شود ، متفاوت است ولی  تولید این افزودنی از مرکبات بسیار پرهزینه است و تقاضا به مراتب از عرضه آن بیشتر است.

کاربرد اسید سیتریک :

این ترکیب به دلیل خاصیت اسیدی و مزه ای که دارد ، عمدتاً به عنوان ماده طعم دهنده و نگهدارنده به خصوص در نوشابه ها و شیرینی ها مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین از این ماده برای تثبیت یا حفظ داروها و به عنوان ضد عفونی کننده در برابر ویروس ها و باکتری ها استفاده می شود.

نوشیدنی ها یا محصولات غذایی مانند سس گوجه فرنگی نیز حاوی اسید سیتریک هستند. اگرچه این ماده بطور طبیعی تولید نمی شود اما به عنوان محصول جانبی تولید پنیر ، شراب و تولید نان ترش تولید می شود.

مواد غذایی و نوشیدنی ها حدود ۷۰٪  و محصولات دارویی و مکمل های غذایی ۲۰٪ اسید سیتریک تولیدی را استفاده می کنند و ۱۰٪ باقی مانده نیز در مواد تمیز کننده بکار می رود.

این ماده در صنعت به عنوان یک شار لحیم کاری عالی عمل می کند و می تواند به صورت خشک یا محلول غلیظ در آب مورد استفاده قرار بگیرد. فقط  باید بعد از لحیم کاری مخصوصاً با سیم های ریز سریع برداشته شود زیرا خاصیت خورندگی ضعیف دارد و به سرعت در آب داغ حل و شسته می شود.

اسید سیتریک می تواند به عنوان جایگزینی برای اسید نیتریک در غیرفعال کردن فولاد ضدزنگ استفاده شود.

این ماده می تواند به عنوان بخشی از فرایند تولید فیلم عکاسی به عنوان یک حمام متوقف کننده بو استفاده شود. ظاهر کنندگان عکس قلیایی هستند ، بنابراین از یک اسید ضعیف برای خنثی کردن و متوقف کردن عمل آنها استفاده می شود ، اما استفاده از اسید استیک باعث باقی ماندن بوی سرکه قوی در اتاق تاریک می شود.

اسید سیتریک یک ماده شلات کننده عالی است و با محلول ساختن فلزات ، آنها را به هم متصل می کند. این ماده برای از بین بردن رسوبات آهکی از دیگهای بخار استفاده می شود.

همچنین می توان از آن برای تصفیه آب استفاده کرد و این مسئله باعث بهبود اثربخشی صابون ها و شوینده های لباس می شود. اسید سیتریک با شلاته کردن فلزات در آب سخت  به دترجنت ها اجازه می دهد تا کف تولید کنند و بدون نیاز به نرم شدن آب ، بهتر کار کنند.

اسید سیتریک یک اسید آلفا هیدروکسی و یک ماده فعال در لایه بردارهای شیمیایی پوست است. این ماده معمولاً به عنوان یک بافر برای افزایش حلالیت هروئین قهوه ای مورد استفاده قرار می گیرد.

این اسید همچنین  به عنوان یکی از ترکیبات فعال در تولید بافت های صورت با خواص ضد ویروسی استفاده می شود.

کاربرد سیتریک در صنایع غذایی چیست ؟

این ماده یکی از رایج ترین مواد افزودنی غذایی در جهان است و برای تقویت اسیدیته ، تقویت طعم و حفظ مواد تشکیل دهنده خوراکیها استفاده می شود.

pH اسیدی این ماده آنرا تبدیل به یک ماده نگهدارنده مفید کرده است. از آنجا که بسیاری از باکتری ها قادر به رشد در محیط اسیدی نیستند ، اسید سیتریک اغلب به عنوان نگهدارنده به مربا ، ژله ، آب نبات ، کنسرو و حتی محصولات گوشتی اضافه می شود.

از آنجا که این ترکیب می تواند به صورت پودر تهیه شود ، در صورت تمایل به طعم ترش می توان از آن در غذاهای خشک نیز استفاده کرد. اسید سیتریک یک جایگزین خشک برای آب لیمو یا سرکه در خوراکیهایی مانند نمک چاشنی ، پودرهای طعم دهنده و میان وعده های ترد است.

آب میوه ها ، نوشیدنی های پودری ، آب نبات ها ، غذاهای یخ زده و برخی از لبنیات اغلب حاوی اسید سیتریک سنتتیک هستند.

این ماده همچنین به میوه ها و سبزیجات کنسرو شده برای حفاظت از بوتولیسم – بیماری نادر و جدی ناشی از تولید سم باکتری کلسترودیم بوتولینوم – اضافه می شود.

استفاده از اسید سیتریک در صنایع دارویی

اسید سیتریک ماده اصلی داروها و مکمل های غذایی است. این ماده برای کمک به تثبیت و حفظ ترکیبات فعال به داروها اضافه شده و همچنین برای تقویت یا ماسک کردن طعم داروهای جویدنی و شربت های دارویی مورد استفاده قرار می گیرد.

مکمل های معدنی مانند منیزیم و کلسیم ممکن است حاوی اسید سیتریک به شکل سیترات برای تقویت جذب باشند.

کاربرد سیتریک به عنوان ضد عفونی و تمیز کردن

اسید سیتریک یک ضد عفونی کننده مفید در برابر انواع باکتری ها و ویروس ها است. مطالعات نشان داده است که این ماده ممکن است در درمان یا پیشگیری از نوروویروس انسانی که از دلایل اصلی بیماری های ناشی از مواد غذایی هستند مؤثر باشد.

این ترکیب به عنوان یک ماده ضد عفونی کننده و تمیز کننده عمومی برای از بین بردن لک ناشی از صابون ، لکه های آب سخت ، آهک و زنگ زدگی به صورت تجاری به فروش می رسد.

این ماده به عنوان جایگزینی مطمئن  برای مواد ضد عفونی کننده و پاک کننده های معمولی مانند سفید کننده های حاوی کلر استفاده می شود.

فواید مصرف اسید سیتریک

این ماده برای سلامتی بسیار مفید است و عملکردهای چشمگیری در بدن دارد. مهمترین عملکرد آن در تولید انرژی است زیرا به صورت سیترات در چرخه کربس به عنوان اولین مولکول تشکیل می شود.

این چرخه در بدن غذا را به انرژی تبدیل می کند و انسان و موجودات زنده بخش اعظم انرژی خود را از این چرخه به دست می آورند.

این اسید قابلیت دسترسی پذیری زیستی مواد معدنی را افزایش می دهد و به بدن اجازه می دهد که مینرال ها را بهتر جذب کند.

به عنوان مثال ، سیترات کلسیم نیازی به اسید معده برای جذب ندارد. همچنین عوارض جانبی کمتری نسبت به کربنات کلسیم سبب می شود. بنابراین ، سیترات کلسیم برای افرادی که اسید معده کمتری دارند مانند افراد مسن ، گزینه بهتری است.

به همین ترتیب ، منیزیم به شکل سیترات کاملا جذب می شود و دسترس پذیری آن نسبت به اکسید منیزیم و سولفات منیزیم بهتر است. اسید سیتریک همچنین جذب مکمل های روی را تقویت می کند.

این ماده ممکن است از شما در برابر سنگ کلیه محافظت کند .این ماده  به شکل سیترات پتاسیم از تشکیل سنگ کلیه جلوگیری می کند و همچنین باعث خرد شدن سنگ هایی می شود که از قبل شکل گرفته اند.

سنگ های کلیه اغلب با اسید سیتریک به شکل سیترات پتاسیم درمان می شود. با این حال ، مصرف غذاهای مملو از این اسید طبیعی – مانند مرکبات – می تواند مزایای مشابهی برای جلوگیری از سنگ  کلیه داشته باشد.

ایمنی و خطرات

اگرچه اسید سیتریک یک اسید ضعیف است اما قرار گرفتن در معرض گرید خالص می تواند عوارض جانبی ایجاد کند. استنشاق آن ممکن است باعث سرفه ، تنگی نفس یا گلو درد شود. مصرف بیش از حد آن نیز ممکن است باعث درد شکم و گلو درد شود.

همچنین قرار گرفتن در معرض محلول های غلیظ می تواند باعث قرمزی و درد پوست و چشم شود. مصرف طولانی مدت یا مکرر این ماده باعث فرسایش مینای دندان می شود.

اسید سیتریک سنتتیک معمولاً توسط سازمان غذا و دارو (FDA) ایمن شناخته می شود. زیرا هیچ مطالعه علمی در مورد ایمنی آن هنگام مصرف در مقادیر بالا برای مدت طولانی وجود ندارد.

البته هنوز گزارش هایی در مورد بیماریزایی و واکنش های آلرژیک نسبت به این ماده افزودنی وجود دارد. به عنوان مثال درد مفاصل همراه با تورم و سفتی ، درد عضلات ، معده و همچنین تنگی نفس در برخی از افراد بعد از مصرف غذاهای حاوی اسید سیتریک مصنوعی مشاهده شده است. این علائم در افرادی که اشکال طبیعی این اسید مانند لیموترش و لیموی شیراز را مصرف می کنند، مشاهده نشده است.

دانشمندان در این رابطه اظهار می کنند که احتمالا قارچ تولید کننده اسید سیتریک مسئول این علائم است نه خود آن.

این اسید به طور کلی بی خطر تلقی می شود اما باقیمانده قارچ از فرآیند تولید ممکن است در موارد نادر باعث ایجاد حساسیت شود.

برچسب ها

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن